بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
23
خلاصة التجارب ( طبع جديد )
مقدمه تصحيحكنندگان رويكردى كه در سالهاى اخير به همت بزرگان اين مرزوبوم به دانش علوم پزشكى سنتى ايران شده است ، جاى بسى تقدير دارد . پىريزى و راهاندازى پزشكى و داروسازى سنتى ايران در دانشگاههاى علوم پزشكى كشور بخشى از ثمرات و صدقه جاريه آن است . بر همگان است كه با تلاش و يارى به وسع خود سهمى در تعالى آن داشته باشند . آثار مكتوب علوم پزشكى سنتى ايران پشتوانه جاودان و گنجينه گرانقدرى است كه بخش اعظم آن به زبان پارسى ، يكى از زبانهاى علمى دوران تمدن اسلام و ايران نگاشته شده است . در اين ميان كتاب « خلاصه التجارب » اثر ارزشمند محمد حسين نوربخش فرزند مير قوام الدين معروف به بهاء الدوله رازى كه خود را در كتاب « خادم الفقراء المله بهاء الدوله » معرفى مىكند ، از اهميت خاصى برخوردار است . شايد بخش اصلى ارزش اثر مربوط به بيان تجربيات علمى اين بزرگوار است كه به گفته خود « در اوان سنه سبع و تسعماته ( 907 هجرى قمرى / 1501 هجرى شمسى ) » نگاشته و كريمانه در اختيار بشر قرار داده است . اين حكيم در صورت ذكر تجربيات ساير دانشمندان بهواسطه اخلاق اسلامى ، ايرانى و علمى ، ايشان را ارجاع داده است . در كتاب بارها از بقراط ، جالينوس ، رازى ( محمد زكريا گويد . . . ) ، ابن سينا ( شيخ ابو على مىگويد . . . ) ، سيد اسماعيل جرجانى ( صاحب ذخيره مىگويد . . . ) ، مولانا عطاء اللّه طبيب كردستانى ، مولانا احمد طبيب قمى ، حضرت و نيز از پزشكان هندى مانند جوكى جبالى نام برده شده است . اين مطلب نشان دهنده سير تاريخ دانش بشرى است كه هر دانشمندى به قدر وسع خود بر آن افزوده است ، نه اينكه قومى به يكباره دانش پزشكى را يافت كند ، آن را رشد دهد و پس از دوران تاريكى دوباره سردمدار آن شود . ابن ابى اصيبعه در كتاب عيون الانباء فى طبقات الاطباء ذكر مىكند « طب ميراث مطلوب همهى فرزندان آدم ( ع ) است و هر قومى در اين ميراث سهمى دارد » و كتاب « خلاصه التجارب » مصداق عينى آن است . جاى جاى كتاب سرشار است از تجربيات شناسنامهدار و به شكل پرونده پزشكى امروزى شامل سن ، جنس ، محل سكونت ، شرححال و روش درمان بيمارى . در تهيه اين مجموعه از نسخه خطى منحصربهفرد